Veel gebouwgebonden diersoorten hebben het moeilijk. Vogels zoals huismus en gierzwaluw, maar ook vleermuizen en insecten, zijn voor hun nest- of verblijfplaatsen afhankelijk van holtes in gebouwen. Door de moderne manier van bouwen en isoleren gaan veel van die plekken verloren. Om de soorten te helpen, kunnen we faunavoorzieningen toepassen bij bouw- en renovatieprojecten, zoals neststenen en vleermuiskasten. Dat is zelfs verplicht wanneer het om Europees beschermde soorten gaat. Bovendien draagt het bij aan de kwaliteit van onze leefomgeving: wanneer het goed gaat met de planten en dieren, is dat een indicator voor een gezonde leefomgeving voor de mens.
Toch worden faunavoorzieningen bij veel bouw- en renovatieprojecten nog niet standaard meegenomen. Welke obstakels daarbij een rol spelen, werd onderzocht in het Interreg Natuur-inbouw-project, een samenwerking tussen verschillende overheden, kennisinstituten en organisaties uit de bouwsector en natuurbescherming in Vlaanderen en Nederland. Een enquête en interviews met professionals toonden een scala aan obstakels die een succesvolle toepassing van faunavoorzieningen in de weg staan.
Belangrijkste bevinding
Veel professionals lopen aan tegen beperkte kennis; bijvoorbeeld kennis over de juridische verplichtingen, ecologische kennis of bouwtechnische kennis over inbouwvoorzieningen. Beperkt bewustzijn en draagvlak spelen ook een rol: gebouweigenaren, gebruikers, bewoners en professionals zijn zich niet altijd bewust van de noodzaak van natuurinclusief bouwen. En door zorgen over overlast of onderhoud zijn ze soms minder bereid om faunavoorzieningen toe te passen.
De inrichting van het bouwproces levert eveneens vaak problemen op: het is onduidelijk wie verantwoordelijk is voor voorzieningen, er wordt gebrekkig samengewerkt of benodigde deskundigheid wordt te laat in het proces ingeschakeld. Ook een gebrek aan beleidsmatige borging blijkt een belangrijk obstakel. Regelgeving is bijvoorbeeld onvoldoende concreet, is niet uitgewerkt in beleidsinstrumenten of is niet uniform tussen verschillende overheden.
Hefbomen voor beleidsmakers
In ‘Faunavoorzieningen voor gebouwen. Een inspiratiegids' lees je hoe je als beleidsmaker met deze en andere obstakels kunt omgaan. De gids identificeert daarvoor vijf ‘hefbomen’ die je kunt hanteren. Kort samengevat:
1. Handhaving: Informeer initiatiefnemers over wettelijke verplichtingen en controleer de uitvoering.
2. Regelgeving en beleid: Ontwikkel nieuwe regelgeving voor kwetsbare gebouwgebonden soorten. Veranker deze in instrumenten als vergunningen, programma’s van eisen en subsidies.
3. Kennis en draagvlak: Richt communicatie op doelgroepen die gaan bouwen, renoveren of verduurzamen. Verbind natuurinclusief bouwen aan thema’s als gezondheid en klimaatadaptatie voor meer draagvlak.
4. Actieve rol in de uitvoering: Geef als overheid het goede voorbeeld met eigen projecten. Ondersteun initiatiefnemers bij hun project en betrek stakeholders. Doe dit zo vroeg mogelijk in het proces.
5. Stimuleer monitoring en kennisopbouw: Zorg voor goede monitoring om voorzieningen, beleid en regelgeving verder te verbeteren.
De inspiratiegids licht deze hefbomen toe aan de hand van goede voorbeelden, en werkt ze uit in een stappenplan. Daarmee biedt de gids een waardevolle leidraad voor beleidsmakers om faunavoorzieningen voor gebouwbewonende soorten standaard toe te passen, en daarmee te werken aan een gezond en soortenrijk stedelijk ecosysteem.
Tekst: Mariël Verburg, Vogelbescherming Nederland, 2 september 2026
Beeld: Rudmer Zwerver (gewone dwergvleermuis), Jochem Kühnen (gierzwaluw)
Elk voorjaar trekken gierzwaluwen van hun overwinterplek in Afrika naar hun broedplaats in Europa. Liefst kiezen ze precies hetzelfde nest als het vorige jaar, in gaten en spleten van gebouwen. Maar in onze moderne bouw worden die steeds schaarser.
Bij Vogelbescherming Nederland komt de vraag vaak binnen: moeten neststenen schoongemaakt worden? Het korte antwoord is: nee, ingebouwde verblijven zoals neststenen hebben geen onderhoud nodig. Woordvoerder Timo Roeke legt uit waarom niet.
Kom op donderdag 4 juni naar het slotevent van Interreg Natuur-inbouw over slimme oplossingen voor fauna in klimaatbestendige gebouwen. Tijdens dit verbindend slotevent delen we de belangrijkste inzichten, bouwdetails en beleidslessen van de voorbije drie jaar, toepasbaar in ontwerp, beleid én uitvoering.
Op 19 en 20 mei 2026 vindt in Breda en Eindhoven de tweede editie plaats van de opleiding tot fauna-adviseur voor natuurinclusief bouwen. De tweedaagse opleiding richt zich op ecologische adviseurs die betrokken zijn bij bouwprojecten en natuurinclusieve oplossingen willen integreren in hun werk. Aanmelden kan tot 1 april.