Veel voordelen
Ecologisch maaibeheer betekent dat het maaien gefaseerd en flexibel wordt uitgevoerd, rekening houdend met de plant- en diersoorten in de omgeving. Zo draagt het bij aan de instandhouding van insecten, vogels en andere dieren. Ook geeft het verkoeling tijdens warme periodes: bermen met hoger gras en meer kruiden houden de bodem koeler en zorgen voor een hogere luchtvochtigheid in de omgeving. En bij ecologisch beheer wordt de bodem minder belast door machines, waardoor de bodemstructuur minder verdicht; vegetatie en bodemleven profiteren hiervan. Ook verbetert dit het waterbergend vermogen van de bodem, wat het risico op bermbranden verkleint.
Zo draagt ecologisch maaibeheer bij aan maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie én aan wettelijke verplichtingen voor overheden, zoals beschermde soorten in stand houden en de doelen van de Europese Natuurherstelverordening behalen. Maar hoe zit het met de kosten?
Vaak goedkoper
Uit het onderzoek, uitgevoerd door Arcadis en &flux, blijkt dat ecologisch maaibeheer in veel gevallen goedkoper is dan standaard maaibeheer. De onderzoekers keken daarvoor naar beheer van bermen en grotere grasarealen in eigendom of beheer van gemeenten. Ze namen ook bijkomende kosten mee zoals voor verkeersmaatregelen en het afvoeren van maaisel. En ze keken naar de langere termijn, omdat ecologisch beheer hogere ‘aanloopkosten’ heeft maar zeer lage structurele kosten. Wanneer al deze factoren worden meegenomen, komt ecologisch maaibeheer vaak het goedkoopste uit.
Hoe de rekensom precies uitpakt, kan verschillen per gemeente. Ecologisch maaibeheer is bijvoorbeeld gebaat bij voedselarme grond. Dat vraagt een investering in het verschralen van het areaal, die op zandgrond lager is dan op kleigrond. Daarnaast spelen factoren een rol zoals het type weg waaraan een berm ligt, de omvang van het perceel en de functie ervan. Op basis van deze factoren biedt het onderzoeksrapport handvatten om te bepalen op welke plekken ecologisch maaibeheer kostenefficiënt is. Zo is vooral bij grote arealen veel winst te behalen, net als bij de transitie van intensief gazonbeheer naar ecologisch maaibeheer.
Ook helpt het rapport om te bepalen op welke plekken ecologisch maaibeheer misschien niet kostenefficiënt is, maar vanwege de grote natuurbijdrage toch wenselijk; bijvoorbeeld op locaties die een belangrijke schakel vormen tussen leefgebieden voor dieren.
Randvoorwaarden
Om ecologisch te gaan beheren, is in de eerste plaats bestuurlijk draagvlak nodig. Het vraagt immers een ecologische visie en een langetermijnaanpak. Ook een goed beheerplan is noodzakelijk om maximale impact te maken en tegelijk kostenefficiënt te zijn; liefst vanuit een integrale ecologische beheerbenadering waarbij ook de andere beheergroepen zoals de struiklaag en bomen worden meegenomen. Lokale ecologische kennis is daarbij essentieel, om optimaal aan te sluiten bij de gebiedseigen biodiversiteit. Standaarden zoals Kleurkeur kunnen daarnaast worden toegepast om de kwaliteit van het ecologisch beheer te waarborgen.
De onderzoekers noemen verder een lerende aanpak, samenwerking met andere beheerders, een goed informatiesysteem en structurele monitoring en borging, als randvoorwaarden om ecologische doelen te halen.
Aan de slag
In een tabel in het onderzoeksverslag (p.17) is te zien hoe verschillende lokale kenmerken (zoals grondsoort of perceelgrootte) en activiteiten (zoals verkeersmaatregelen en zwerfafval opruimen) van invloed zijn op de kosten van standaard en ecologisch maaibeheer. Zo is direct zichtbaar wanneer ecologisch beheer financieel voordelig of juist nadelig is.
Naast het onderzoeksverslag is een praktische factsheet opgesteld met informatie over vijf verschillende manieren van maaibeheer, oplopend van helemaal niet ecologisch naar volledig ecologisch. Per beheerwijze is te lezen op welke locaties het wordt toegepast, welke werkzaamheden daarbij relevant zijn en welke kosten eraan zijn verbonden. De factsheet vermeldt kort wat de consequenties van de verschillende methoden zijn voor de natuurkwaliteit. Ook wordt geadviseerd hoe het natuurbelang kan worden meegenomen in het beheercontract, en hoe gemeenten de overstap naar ecologisch beheer kunnen maken.
Tekst: Mariël Verburg, Vogelbescherming Nederland, 7 oktober 2026
Beeld: Fred van Diem (berm), Edgar Tossijn (putter)
Wat kunnen we doen om de obstakels rond natuurinclusief bouwen weg te nemen? Dat onderzochten de samenwerkende partners in het project ‘Interreg Vlaanderen-Nederland: Natuur-inbouw’. Het leidde tot een inspiratiegids vol duidelijke handvatten.
Sinds 2024 is de Natuurherstelverordening van kracht. Gemeenten moeten daaraan voldoen, maar veel zaken worden nog nader uitgewerkt in het nationale Natuurherstelplan. Toch kun je nu al aan de slag om goed voorbereid te zijn op de nieuwe regels.
Zijn uitheemse planten beter bestand tegen de toenemende hittegolven, droogtes en piekbuien? Misschien. Maar inheemse planten zijn nog altijd beter voor vogels en andere dieren. Met deze 5 tips blijf je maximaal profiteren van de kracht van inheemse planten – ook in tijden van klimaatverandering.
Elk voorjaar trekken gierzwaluwen van hun overwinterplek in Afrika naar hun broedplaats in Europa. Liefst kiezen ze precies hetzelfde nest als het vorige jaar, in gaten en spleten van gebouwen. Maar in onze moderne bouw worden die steeds schaarser.